Stanowisko Zarządu SARP Oddział Łódź w sprawie
Konkursu na opracowanie projektu studialnego pawilonu wystawienniczego
"Pawilon Żywiołów" w Łodzi
Projekt „Pawilon Żywiołów” stanowi
jedno z najważniejszych przedsięwzięć inwestycyjnych w Łodzi ostatnich lat –
zarówno pod względem skali finansowej (ok. 120 mln zł), jak i znaczenia
społeczno-kulturalnego. To obiekt o charakterze publicznym, który ma pełnić
funkcję edukacyjną, wystawienniczą i naukową w ramach łódzkiego ogrodu
zoologicznego, stając się jednym z symboli współczesnej Łodzi i ważnym punktem
odniesienia dla całego regionu.
Z uwagi na tak duże znaczenie inwestycji dla
wizerunku miasta i jakości jego przestrzeni publicznej, sposób jej
przygotowania powinien spełniać najwyższe standardy organizacyjne i zawodowe.
Zasady te zostały zdefiniowane przez Stowarzyszenie Architektów Polskich w
dokumencie pt. „Standardy Konkursu SARP” – opracowanym na podstawie
europejskich wytycznych dotyczących przeprowadzania konkursów
architektonicznych. Standardy te
określają m.in.:
- obowiązek zapewnienia rzetelności i przejrzystości procedury
konkursowej,
- adekwatności zakresu opracowania i wynagrodzenia,
- równowagi praw pomiędzy organizatorem a uczestnikami,
- oraz poszanowania autorskich praw osobistych i majątkowych
architektów.
SARP konsekwentnie podkreśla, że projekty o
dużej skali i znaczeniu społecznym – takie jak „Pawilon Żywiołów” –
wymagają szczególnej staranności w przygotowaniu i przeprowadzeniu konkursu.
Niestety, analiza Regulaminu niniejszego konkursu wskazuje, że przyjęta formuła
w kilku kluczowych punktach odbiega od zasad określonych w „Standardach
Konkursu SARP”, co może mieć negatywny wpływ zarówno na poziom merytoryczny
prac, jak i na późniejszy proces realizacji inwestycji.
1. Charakter konkursu
Zgodnie z §3 Regulaminu, konkurs ma charakter studialny
i jednoetapowy. Przy założonej skali i złożoności obiektu (ok. 6 000 m², z
budżetem inwestycji 120 mln zł netto), forma konkursu studialnego jest
niewłaściwa. Standardy SARP zalecają w takich przypadkach konkurs dwuetapowy,
umożliwiający w drugim etapie dopracowanie koncepcji z uwzględnieniem zaleceń
sądu konkursowego.
2. Zakres opracowania a wynagrodzenie
Zakres wymaganej pracy konkursowej (pełna
koncepcja architektoniczna wraz z siedmioma wizualizacjami, opisem o objętości
10–12 tys. znaków oraz wstępnymi założeniami do programu
funkcjonalno-użytkowego) jest bardzo rozbudowany i niewspółmierny do przewidzianej
puli nagród w wysokości 120 000 zł brutto.
Tak niska pula nagród, jest sprzeczna ze Standardami Konkursu SARP,
które wymagają, by wynagrodzenie było adekwatne do zakresu opracowania oraz
do wartości planowanej inwestycji.
Dodatkowo, Regulamin określa maksymalny
koszt usług realizowanych na podstawie pracy konkursowej (tj. opracowanie
PFU) na poziomie 420 000 zł netto, co przy planowanym koszcie inwestycji
120 mln zł netto oznacza wynagrodzenie projektanta na poziomie zaledwie 0,35%
wartości inwestycji.
Taki poziom honorarium jest rażąco
nieadekwatny do zakresu i odpowiedzialności prac projektowych, zwłaszcza
przy obiekcie o wysokim stopniu złożoności technologicznej i architektonicznej.
Zgodnie ze Standardami SARP, przed
ogłoszeniem konkursu powinno dojść do uzgodnienia realnych kosztów
dokumentacji projektowej i pełnienia nadzoru autorskiego, proporcjonalnych
do wartości inwestycji. Brak takich ustaleń oraz zaniżone wartości wskazane w
regulaminie mogą prowadzić do sytuacji, w której autor zwycięskiej pracy nie
będzie w stanie zrealizować zadania na wymaganym poziomie jakościowym.
3. Forma kontynuacji – PFU zamiast
dokumentacji projektowej
Nagroda główna w konkursie przewiduje
zaproszenie autora zwycięskiej pracy do negocjacji w trybie „zamówienia z
wolnej ręki” wyłącznie na opracowanie programu funkcjonalno-użytkowego (PFU).
Zgodnie z § 13 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 grudnia
2021 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej,
specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu
funkcjonalno-użytkowego, PFU jest dokumentem zawierającym opis wymagań
technicznych, funkcjonalnych, użytkowych i materiałowych, a nie projektem
koncepcyjnym.
Efektem konkursu nie staje się więc
opracowanie architektoniczne, lecz zbiór wytycznych technicznych
przygotowujący inwestycję do realizacji w trybie „zaprojektuj i wybuduj”.
Taki model – w którym wykonawca robót budowlanych sam opracowuje projekt na
podstawie PFU – ogranicza wpływ autora koncepcji na kształt architektury
i prowadzi do utraty kontroli nad jakością przestrzenną i estetyczną obiektu.
Wybór takiej formuły degraduje sens
konkursu architektonicznego i sprowadza go do poziomu postępowania
przetargowego, co jest sprzeczne z ideą konkursu jako procedury wyboru najlepszego
rozwiązania architektonicznego, a nie techniczno-wykonawczego.
4. Brak udziału przedstawicieli SARP
Regulamin w załączniku nr 6 określa zasady
pracy Sądu Konkursowego, jednak nie wskazuje udziału przedstawiciela
Stowarzyszenia Architektów Polskich.
Zgodnie z pkt 6 Standardów konkursu SARP, Sąd Konkursowy powinien
składać się z osób posiadających kwalifikacje zawodowe adekwatne do przedmiotu
konkursu, w tym co najmniej jednego członka delegowanego przez SARP.
Brak reprezentanta SARP podważa rzetelność i niezależność procedury oceny prac
konkursowych oraz odbiega od praktyk przyjętych w środowisku architektonicznym
w Polsce i w Europie.
5. Dodatkowe uwagi formalne
- Konkurs jest w całości prowadzony przez platformę zakupową typu
eB2B, z obowiązkiem rejestracji na fikcyjne dane, co nie jest standardową
procedurą dla konkursów architektonicznych i utrudnia zachowanie
rzeczywistej anonimowości.
- Zakaz korzystania z narzędzi AI (pkt 7.8 Regulaminu) nie ma
oparcia w przepisach PZP i wprowadza nieproporcjonalne ograniczenia
twórcze.
W ocenie Stowarzyszenia Architektów Polskich,
konkurs „Pawilon Żywiołów” nie spełnia zasad określonych w „Standardach
konkursu SARP” i nie może być rekomendowany przez Stowarzyszenie.
W szczególności:
- forma jednoetapowego konkursu studialnego jest niewłaściwa wobec
zakresu zadania,
- wysokość nagród i brak zwrotu kosztów naruszają zasadę
ekwiwalentności,
- efekt konkursu (PFU) nie odpowiada celowi konkursu
architektonicznego.
SARP rekomenduje ponowne opracowanie
Regulaminu konkursu, z uwzględnieniem standardów SARP, w tym zwiększenia puli
nagród, wprowadzenia dwuetapowej formuły oraz jasnego określenia zasad
wykorzystania pracy konkursowej.
Jakub Krzysztofik –
Prezes Zarządu
Karolina Taczalska – Wiceprezeska Zarządu
Wojciech Pardała – Wiceprezes Zarządu ds. twórczości
Mateusz Cyganek – Członek Zarządu
w imieniu Zarządu i całego Oddziału SARP Łódź